1960’larda Beatles çılgınlığı tüm dünyayı sararken, Birleşik Krallık siyaseti önemli değişikliklere gebeydi. 64 genel seçimlerinin galibi Harold Wilson liderliğindeki İşçi Partisi oldu. 14 yıldır muhalefette kalan İşçi Partisi’nin bu zaferi, Beatlemania’nın tüm dünyayı sardığı bir zamana denk gelmişti. Bu durum, Harold Wilson ve Beatles arasındaki tuhaf ilişkinin başlangıcı oldu. Beatles, Harold Wilson için hem halkla bağ kurmanın hem de İşçi Partisi’ni popüler kültürün bir parçası olarak pazarlamanın muazzam bir yoluydu. Ne de olsa her ikisi de genç kuşak ve düşük sosyoekonomik sınıflar olmak üzere aynı toplumsal grupların desteğine ihtiyaç duyuyordu. ¹

1960’lar

1960’ların İngiltere’sinde hem siyasi hem de toplumsal açıdan köklü bir dönüşüm başladı. İkinci Dünya Savaşı sonrasında eski imparatorluk gücünü kaybeden Birleşik Krallık yeni bir kimlik arayışı içindeydi. Bu süreç, siyasetin dilini, seçmen davranışını ve liderlik anlayışını doğrudan etkiledi. Bir zamanlar “üzerinde güneş batmayan imparatorluk” olarak anılan Britanya, hızlı bir dekolonizasyon sürecine girdi. Afrika ve Asya’daki birçok koloni bağımsızlığını kazandı. Dış politikada bu gerileme, iç politikada ise yeni bir yön arayışını beraberinde getirdi.

1964 seçimleriyle iktidara gelen İşçi Partisi’nin lideri Harold Wilson, siyaseti daha genç, dinamik ve halkla iç içe bir hale getirmeye çalıştı. Bu, geleneksel elit siyaset anlayışından önemli bir kopuştu. 1960’lar, genç nüfusun etkisinin arttığı bir dönemdi. Eğitim seviyesinin yükselmesi ve şehirleşme, insanların siyasete bakışını değiştirdi. Artık seçmenler sadece sınıfsal kimliklerine göre değil, değerlerine ve kültürel eğilimlerine göre oy vermeye başladı. Bu durum, partilerin kampanya stratejilerini de değiştirdi. Bu dönemde popüler kültür, siyasetin önemli bir parçası haline geldi.

Beatles gibi gruplar sadece müzik değil, aynı zamanda bir neslin düşünce yapısını temsil ediyordu. Gençlik hareketleri, özgürlük talepleri ve bireysel ifade biçimleri siyasal atmosferi doğrudan etkiledi. Siyaset sadece parlamentoda değil; sokakta, müzikte ve gençlik hareketlerinde de şekilleniyordu.

Taxman!

Beatles gibi, Harold Wilson da değişen ülkeyi fark etmiş ve bunu siyasi avantajına nasıl kullanacağını çok iyi bilmişti. Beatles ve müziği, genç kitleye ulaşmak için biçilmiş kaftandı. Wilson’ın bu politik pazarlama stratejisi, Britanya İmparatorluğu Nişanı’nı Beatles’ın almasıyla ilk meyvesini verdi. Bir sanat ödülü olmayan nişanın Beatles’a gitmesi, grup üyelerini bile hayrete düşürmüştü. John Lennon “Bu ödülü almak için tank kullanmak ya da savaş kazanmak gerektiğini sanıyordum.” diyerek şaşkınlığını dile getirmişti. Oysa Wilson’ın argümanı hazırdı. Beatles’ın müziği, Britanya’ya döviz kazandıran ve ülkenin küresel imajını güçlendiren bir “kültürel ihracat” aracıydı. Wilson bu hamlesiyle, ekonomik ve politik bir mesaj veriyordu. Ancak Beatles ve Wilson arasında çok geçmeden kara kedi girdi. Wilson, Beatles’ın sevgisini satın alamayacaktı. ²

Beatles’ın ani ve hızlı yükselişinin gelirlerinde de görülmesi kaçınılmazdı. Ne yazık ki gelirlerindeki artış, ceplerine yansımadı. II. Dünya Savaşı’nın ardından altyapı, sağlık ve eğitim gibi harcamaların finansmanı, oranı %90’lara varan gelir vergileri ile finanse ediliyordu. ³

Beatles olağanüstü paralar kazanmasına rağmen çoğunu vergi olarak ödüyordu. Dördünün de en yüksek vergi diliminde olduğu Beatles üyelerinin aşırı vergilendirildikleri bu vergi sistemine itirazı vardı. Revolver albümünün açılış şarkısı “Taxman” (vergi memuru) ile protest duruşlarını bir kez daha müziklerine taşıdılar ve 60’lar ruhunun hakkını verdiler. Hem dönemin başbakanı Wilson’ın hem de muhalefet lideri Heath’in isimlerini şarkıda zikretmekten çekinmeyen Beatles, “biri sana, ondokuzu bana” diyen vergi sistemini topa tuttu. ⁴

Beatles vergi sistemine karşı başlattığı savaşı burada bırakmak niyetinde değildi. Menajerleri Brian Epstein, yaratıcı bir planla çıkageldi. Grubun şirketleşmesi yüksek vergi derdine çözüm olacaktı. Beatles, 1968’de kurduğu ve telif haklarını devrettiği Apple Corps’u yayıncılık, film ve müzik gibi ticari işlerin yürütüldüğü bir merkez gibi kullanarak, şahsi gelirlerini kurum kazancına dönüştürmeyi planlıyordu. Nitekim kurumlar vergisi oranları gelir vergisi oranlarına göre oldukça düşüktü. ⁵

“Beatles Maddesi” ve Özün Önceliği

Ancak Beatles’ın hevesi kursağında kaldı. Beatles da dahil olmak üzere eğlence dünyasının önde gelenleri telif haklarını kurdukları şirketlere devrederek şahsi gelirleri üzerinden değil, sermaye kazancı üzerinden vergi ödüyor. Böylece dönemin ağır vergi yükünü yönetiyordu. Bu sistem, çok geçmeden hükümetin de dikkatini çekti. Birleşik Krallık hükümeti, 1969’da “Beatles Maddesi” olarak anılan düzenlemeyi yürürlüğe soktu. Bir anti-vergiden kaçınma müessesi olarak dizayn edilen bu düzenleme, düşük oranlı vergilere tabi olmak için şahsi gelirlerin kurum kazancına çevrildiği düzenekleri hedef aldı. Ticari faaliyetin ekonomik özünde herhangi bir değişiklik olmazken, yalnızca yasal formunda meydana gelen değişiklikle ödenecek verginin azaltılması özün önceliği yaklaşımı (substance over form) ile çelişmekteydi.⁶ Böylece halen aktif olan “Beatles Maddesi” ile eğlence sektöründe çalışanların kişisel gelirlerini hukuki kurgularla daha düşük vergilendirilmesinin önü kapandı.

Taxman’ın Zaferi

1960’lar felsefesi; barış, özgürlük, bireysellik ve otoriteye eleştirel bakış… Siyasetten, müziğe pek çok alanda toplumsal bir dönüşüm gerçekleşirken, vergi hukukunun 1930’larda tanıştığı özün önceliği doktrininin değişmeye niyeti yoktu. Taxman kazanmıştı…